Jednym z badań, które wykonuje się w ciąży jest badanie KTG. Nie jest badaniem obowiązkowym, ale bardzo często, z różnych wskazań, jest przez lekarzy zalecane ciężarnym. W ciąży KTG wykonuje się dopiero od momentu, kiedy pojawiają się  skurcze macicy. Wykonanie badania ma sens, kiedy dziecko jest zdolne do przeżycia poza macicą - czyli gdzieś od 24, 25 tc. W prawidłowo przebiegającej ciąży nie ma potrzeby robienia KTG przed wystąpieniem akcji porodowej, chyba że termin porodu został przekroczony o  około tydzień. KTG zaleca się także wykonać w każdym wypadku niepokojów zgłaszanych przez matkę, niezależnie od tego, czy odczuwa ona skurcze, bo KTG może je wykryć. Natomiast badanie to wykonuje się rutynowo podczas porodu.

Co to za badanie, co się ocenia i jaka jest jego przydatność?

KTG – czyli badanie kardiotokograficzne - jest to zapis częstości pracy serca płodu przy jednoczesnym zapisie czynności skurczowej mięśnia macicy, monitorowanych za pomocą specjalnych urządzeń elektronicznych.  W skład badania wchodzi:
Kardiografia – ciągła rejestracja czynności serca płodu.
Tokografia – rejestracja czynności skurczowej macicy, która odbywa się przy pomocy czujnika zewnętrznego umieszczonego na dnie macicy.

fot. by Inferis http://flickr.com

Jak odbywa się badanie KTG?

Do badania nie musisz się wcześniej przygotowywać. Będziesz musiała się położyć na łóżku, na plecach lub na lewym boku.  Osoba wykonująca badanie po znalezieniu na twoim brzuchu miejsca najlepszej słyszalności tonów serca dziecka, umocuje w nim za pomocą elastycznego pasa głowicę kardiograficzną. Drugą głowicę (głowicę tokograficzną) rejestrującą skurcze macicy umieści  nieco powyżej głowicy kardiograficznej i również podtrzyma ją pasem. Obie głowice połączone są z aparatem KTG. Wynik badania rejestruje się na  papierze w postaci dwóch wykresów: kardiograficznego i tokograficznego. W trakcie badania istnieje dodatkowo możliwość rejestracji ruchów płodu. Możesz być poproszona, by za pomocą specjalnego przycisku, wysyłać informację o każdym odczuwalnym ruchu dziecka. Niektóre aparaty w automatycznie rejestrują duże ruchów płodu. Badanie zwykle trwa od 20 do 30 minut. Wynik powinien być zinterpretowany i opisany przez lekarza.  Istnieją aparaty, które  posiadają dodatkowo w tzw. komputerową analizę zapisu KTG (cKTG). Jeśli są takie wskazania, badanie można powtarzać wielokrotnie w czasie ciąży, gdyż nie stanowi żadnego zagrożenia dla płodu.

fot. by Inferis http://flickr.com

Wynik badania KTG

Prawidłowe tętno mieści się między 110-150 ud/min. Bardzo dobrze, że maluch ma zapis wykazujący różnice w  zapisie . W krótkim czasie zapis może być poniżej 110, albo powyżej 150 uderzeń. Ocena zapisu wymaga pewnej wprawy - bo dobre KTG to nie tylko ilość uderzeń serca dziecka, ale także rozpatrzenie, kiedy, na jak długo i z jakiego powodu wahania występują, jaki ma kształt wykres, w jakiej pozycji jest robiony zapis.

Trochę pojęć, które możesz usłyszeć z ust położnej lub lekarza

Akceleracje – przejściowe przyspieszenia (o ok. 15 uderzeń na minutę trwające ponad 15 sek.) czynności serca płodu. Wystąpienie ich w zapisie KTG świadczy o dobrym stanie płodu i jego prawidłowym utlenowaniu. Powinny wstąpić na skutek ruchów płodu, dotykania płodu w czasie badania przez pochwę, dotykania brzucha, przebijania pęcherza płodowego. Jednak gdy akceleracje są zależna od skurczów macicy, mogą wskazywać na stan zagrożenia płodu.

Deceleracje – krótkotrwałe, przemijające spadki częstości czynności serca dziecka (o co najmniej 15 uderzeń na minutę trwając e przynajmniej 15 sek.).  Są zwykle związane z czynnością skurczową macicy. Osoba oceniająca wykres bierze pod uwagę amplitudę, czas trwania, czas powrotu oraz bardzo istotny czas opóźnienia względem skurczu.

Kontrowersje

Badanie KTG choć bardzo przydatne, jest niestety zbyt często przeceniane i nadużywane. W prowadzonych przez Rosnera badaniach naukowych, stwierdzono, że przy stosowaniu KTG rośnie znamiennie ilość cc i porodów zabiegowych, ale nie daje to lepszego stanu rodzących się dzieci.

fot. by Inferis http://flickr.com

Jak to wytłumaczyć? Zapis jest traktowany jako niepodważalny argument w razie ewentualnych roszczeń po porodzie, a KTG to bardzo czułe urządzenie i łatwo dopatrzeć się w wykresie zagrożeń, których tak naprawdę nie ma. Jednak lekarz nie chce ich lekceważyć, choćby ze względu na późniejszą ewentualną skargę.

Ciągłe lub długie stosowanie KTG w pozycji leżącej może dać zafałszowany wynik, bo w takiej pozycji upośledzony jest przepływ krwi przez łożysko – wtedy pojawia się nieprawidłowy zapis. Gdyby w tym czasie rodząca zamiast leżeć poruszała się po korytarzu, prawdopodobnie nie doszłoby do tych odchyleń.  Oczywiście zdarzają się i takie aparaty KTG, które pozwalają na poruszanie i wtedy nie ma już tego problemu. Kolejny powód zafałszowanych zapisów to, że w wymuszonej pozycji poród znacznie bardziej boli. Z kolei silny ból powoduje fizjologiczną reakcję organizmu kobiety, a sprawę pogarsza odczuwany stres  (rodząca czuje bezradność i lęk o dziecko, o to czy wykresy są prawidłowe). Rośnie poziom katecholamin i może narastać kwasica u dziecka - to widać na wykresie.

Z tych właśnie przyczyn w zasadzie powinno stosować KTG w razie konieczności, czyli kiedy trzeba wyjaśnić jakieś wątpliwości. W szpitalach jest przyjęte, że po przyjściu na salę porodową robi się zapis, który trwa zwykle 20-30 min. - tego wymaga NFZ. Potem zaleca się według potrzeb, albo procedur panujących w szpitalu. Najczęściej podłącza się KTG kiedy pojawiają się wątpliwości w osłuchiwaniu czynności serca dziecka, albo nie można dobrze ocenić siły skurczów. Zapis kontrolny robi się też po odejściu płynu owodniowego lub podaniu oksytocyny. Porody wcześniaków także są zazwyczaj monitorowane. Z kolei w trakcie znieczulenia  zewnątrzoponowego trzeba stale prowadzić zapis KTG, gdyż czasem może dojść do zwolnienia akcji serca dziecka.